Sự Minh Định Của Địa Lý

(1 đánh giá của khách hàng)

Cuốn sách này đã tạo cớ để mở ra một cánh cửa cho sự phê phán. Phần cuối công trình có nội dung gây tranh cãi nhiều nhất, rất điển hình cho một dạng suy lý về địa chính trị. Nó được đón nhận rất khác nhau.

Danh mục:

Cuốn sách Sự minh định của địa lý của tác giả người Mỹ Robert D. Kaplan được xuất bản lần đầu tiên vào năm 2012 (New York, Random House, 2012) với phụ đề đầy đủ là Bản đồ nói với chúng ta điều gì về những cuộc xung đột sắp tới và cuộc chiến đấu chống lại số phận, tái bản vào năm 2013 có bổ sung thêm một Lời bạt quan trọng với tiêu đề Biên giới thay thế cho ranh giới.

Là giáo sư tại Học viện Hải quân Annapolis, R. Kaplan cũng là thành viên của Hội đồng Quốc phòng Hoa Kỳ từ 2009 đến 2011. Sự trải nghiệm và kinh nghiệm của ông với tư cách một nhà báo trên khắp các nẻo đường thế giới cùng những hiểu biết trong lĩnh vực Khoa học Chính trị đã giúp ông trở thành một chuyên gia về địa chính trị thường xuyên được Lầu Năm góc tham khảo ý kiến.

Trong cuốn sách, đầu tiên, tác giả điểm lại lý thuyết địa chính trị của Alfred Thayer Mahan, Halford J. Mackinder và Nicholas J. Spykman. Tác giả nêu ý kiến: ngày nay người ta không còn có thể khẳng định rằng chiều kích địa lý đã không còn ý nghĩa, như có người đã từng khẳng định sau sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ. Theo ông, thực ra địa lý chưa từng bị bỏ qua, nhưng dường như nó đã bị lãng quên và ai đó đã đưa ra định đề, theo đó việc cho rằng công nghệ đã xóa bỏ địa lý chỉ là một ý kiến mơ hồ. Tuy nhiên, tác giả cũng cảnh báo về mối nguy của việc suy tôn quá mức vai trò của địa lý, bởi vì tuy nó có ảnh hưởng đến các sự kiện, nhưng theo cách xác suất, tức là không hoàn toàn quyết định được chúng.

Tiếp đó, R. Kaplan nhấn mạnh một nội dung mang tính luận giải độc đáo những đặc điểm của nước Nga và người Nga. Theo ông, do không có những đường biên giới biển ấm và ổn định, nên nước này rơi vào tình thế không yên ổn với các nước láng giềng. Đã mấy trăm năm nay, nước Nga mơ ước sở hữu những cảng biển nước ấm, không bị đóng băng về mùa đông…, mà có lẽ quân cảng Sevastopol cũng nằm trong số những giấc mơ ấy. Một nhận xét mang tính Quyết định luận khác, nhưng cũng đáng được suy ngẫm, là ảnh hưởng sâu sắc của khí hậu lục địa khắc nghiệt và hình thể của lãnh thổ đối với tính khí người Nga và lịch sử nước Nga.

Ở phần tiếp theo, cuốn sách trình bày một vấn đề nóng hổi của thời đại, được nhìn từ cách tiếp cận theo dài hạn, dồn nén trong một chương duy nhất dài 36 trang: “Braudel, Mexico và tầm nhìn chiến lược”. Theo quan điểm này, các lực gây tác động của địa lý hợp sức tạo ra những khuynh hướng lớn trong lịch sử đôi khi diễn ra suốt nhiều thế kỷ. Vận dụng luận thuyết với khái niệm dài hạn, tác giả tìm cách giải thích rằng Hoa Kỳ đang bị đe dọa bởi Mexico và 111 triệu cư dân của nó.

Xuyên suốt cả công trình này, R. Kaplan nhắc nhớ không ngừng và tuyên truyền cho một khái niệm rất kinh điển về địa lý và hoàn cảnh địa lý, bao gồm những sự kết hợp khác nhau của mấy yếu tố chủ chốt là không gian, hình thể địa hình, vị trí theo vĩ độ, và trùm lên tất cả là khung cảnh tự nhiên được thể hiện qua các bản đồ tự nhiên. Đó là hai khái niệm gắn bó chặt chẽ với nhau: vai trò của hoàn cảnh địa lý theo hướng Quyết định luận địa lý và vấn đề địa chính trị thể hiện qua cuộc đấu tranh giành quyền lực giữa các quốc gia, các cường quốc và các vùng địa chính trị.

Dường như tác giả muốn cố kiểm tra xem liệu các thuyết về Vùng đất Trái tim Đại lục Á-Âu (Heartland trong sơ đồ Mackinder), về Miền Duyên hải phía nam Đại lục Á-Âu (Rimland trong sơ đồ Spykman) và về Sức mạnh Biển trong sơ đồ Mahan có còn phù hợp để vận dụng cho những vùng miền địa chính trị chủ chốt của hành tinh chúng ta trong thế kỷ XXI, nhất là gắn với vòng cung nóng bỏng vì khủng hoảng từ vùng đất Maghreb tới tiểu lục địa Ấn Độ và châu Á nói chung.

Cuốn sách này đã tạo cớ để mở ra một cánh cửa cho sự phê phán. Phần cuối công trình có nội dung gây tranh cãi nhiều nhất, rất điển hình cho một dạng suy lý về địa chính trị. Nó được đón nhận rất khác nhau.

Henry Kissinger thì coi đây là “một cuốn sách kỳ diệu”, trong khi các tác giả trường phái Pháp thì có khuynh hướng phê phán, chê bai, thậm chí có người không ngần ngại cho rằng đây là một mớ những điều mâu thuẫn! Đánh giá sau cùng thế nào xin dành quyền phán xét cho bạn đọc.

1 đánh giá cho Sự Minh Định Của Địa Lý

  1. Huy Hùng

    Tại sao châu Phi lại quá nghèo?
    Tại sao Trung Quốc lại quan trọng hơn Brazil?
    Tại sao Mỹ và Anh lại có thể bênh vực cho tự do?
    …cùng rất nhiều những câu hỏi hấp dẫn và quan trọng khác liên quan đến địa chính trị thế giới, được chuyên gia Robert D. Kaplan trình bày một cách sâu sắc trong “Sự minh định của địa lý”.

    Đây là một cuốn sách hay và đáng đọc về chủ đề địa chính trị.
    Mở đầu, người đọc sẽ thường xuyên phải đối mặt với những cụm từ khó, những câu văn dài 5 – 10 dòng có kích thước tương đương một đoạn văn ngắn. Chỉ một chút không tập trung thôi là bạn có thể bị trượt khỏi ý tứ của câu văn ấy, hệ quả là lại phải cất công đọc lại.

    Khá giống với cảm nhận khi đọc những tiểu thuyết bom tấn của tác giả Dan Brown, như “Mật mã Davinci” hoặc “Thiên thần và ác quỷ”, “Sự minh định của địa lý” đem lại cho tôi cảm giác thực sự phấn khích, một cơ hội để ôn lại, kiểm chứng và mở rộng vốn kiến thức địa lý, lịch sử đã nhiều phần cũ kỹ bụi bặm, lâu ngày không đụng đến của mình. Với những tiểu thuyết của Dan Brown, mạch truyện được xây dựng trên nền không gian địa lý của một vài quốc gia châu Âu, tập trung vào giai đoạn lịch sử những thế kỷ từ 14 – 18. Nhưng khi qua Kaplan, chiều kích địa lý sẽ là toàn bộ trái đất, với dòng thời gian trải dài hàng nghìn năm, từ những nền văn minh lớn đầu tiên của loài người cho đến những sự kiện của thế giới hiện đại cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21. Qua từng trang sách, nhận thức và hiểu biết của người đọc về thế giới này sẽ trở nên phong phú và thực tiễn hơn, hình thành những tri thức địa chính trị thường thức để chúng ta có thể nắm bắt và hiểu một cách khái lược những sự kiện đã qua, những diễn biến thời sự hiện nay và đôi khi là mạnh dạn tự đưa ra lý giải cá nhân cho câu hỏi tại sao thế giới lại đang vận hành như vậy.

    Luận điểm xuyên suốt cuốn sách là: địa chính trị là sự ảnh hưởng của hoàn cảnh địa lý tới động cơ sinh tồn và phát triển của loài người. Tác giả đã nêu bật vai trò nền tảng của địa lý trong cuộc đấu tranh bất tận về quyền lực trên toàn thế giới, qua đó gián tiếp đưa ra những gợi ý giúp chúng ta hiểu được vị thế chính trị của đất nước mình. Việt Nam là một nước lớn hay nhỏ, và những tiêu chí nào để xem xét điều này? Một điều thú vị: trong công trình nghiên cứu này, Kaplan đã gọi Việt Nam là quốc gia trung bình, xếp cùng loại với Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ… Có lẽ, dân số lớn, tài nguyên phong phú, cùng với vị trí địa lý mà nhiều quốc gia khác mơ ước là những lợi thế không thể chối cãi của quốc gia này. Thế giới nhìn thấy tiềm năng của Việt Nam rất nhiều, còn không biết Việt Nam thì thế nào…

    Những vùng địa lý lớn khác được tác giả tập trung phân tích bao gồm châu Âu, Nga, Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ, trung Á, thế giới Ả Rập, bắc Phi. Chương cuối cùng được dành để nói về Mỹ, Mexico, những vấn đề giữ hai quốc gia này, xuất phát từ trong lịch sử và đang kéo dài nhức nhối đến hiện tại. Đọc đến đây, tôi thấy tự cười mình một chút vì đã hơi vội vàng phản đối tư tưởng cực đoan của ngài Donald Trump trong đợt bầu cử Tổng thống năm 2016. Hồi ấy, tôi cũng thấy ghét ông này, nghiêng về phe những người ủng hộ bà Hillary Clinton. Tuy nhiên, ông Trump có cái lý của mình, và hiện tại ông ấy đang là Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ.

    Tóm lại, “Sự minh định của địa lý” là cuốn sách dễ gây được sự tò mò và chú ý ngay từ tiêu đề, một công trình nghiên cứu nghiêm túc với lối viết trí tuệ và sắc sảo. Giá trị mà nó mang lại cho người đọc là không thể phủ nhận. Tác phẩm rất đáng để nghiền ngẫm.

Thêm đánh giá

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button
Close