Một biên khảo độc đáo về cái chợ

Chợ là một cái gì đó, hình như ai cũng biết, nhưng thực chất thì lại chẳng biết bao nhiêu.

Hành trình lang thang khắp các xóm làng miền Bắc, những chuyến thực địa vào đến tận xứ Thanh-Nghệ suốt 5 năm liền của Nguyễn Mạnh Tiến có thể làm nản lòng bất cứ nhà nghiên cứu nào bởi nỗi mơ hồ về thành tựu: chợ có gì để mà viết mà nghiên cứu,vừa thiếu vắng sử liệu, lại vừa thiếu vắng một truyền thống khảo tả dân tộc chí kiểu phương Tây (ethnographie). Chợ có thể khiến bất cứ học giả nào e ngại.

Bởi Chợ, có lẽ là một trường hợp điển hình cho sự phụ bạc của nhận thức về cái quá đỗi quen thuộc. Trong nhận thức, có những điều quá quen thuộc, quá thường ngày, nên dễ bị trượt đi. Chợ là một cái gì đó, hình như ai cũng biết, nhưng thực chất thì lại chẳng biết bao nhiêu.

Đã không có những công trình thực sự cắt nghĩa bản chất của chợ trong đời sống văn hóa Việt và Việt Nam. Nhưng Chợ ngoài vai trò là nơi để người ta tìm sinh kế, nơi để hàng hóa lưu thông, chợ là nơi phát triển đạo mậu dịch để thỏa lòng người, chợ còn là nơi để “bêu đầu thị chúng” – thể hiện uy quyền chế độ phong kiến cầm quyền, chợ cũng là nơi giao lưu văn hóa của cả một vùng.

Cái thế giới tinh thần của chợ nó ồn ã ngay trước mắt mỗi người, nhưng lại ẩn chứa một bề dày văn hóa sâu rộng. Người ta muốn bước vào làng, trước tiên phải đi ngang chợ. Chợ là một tổ hợp kinh tế – văn hóa tháo dỡ các không gian khép kín của làng, vượt thoát sự chia cắt địa lý quy định tính cô lập trong cư trú của cư dân Việt Nam. Chợ góp vào kiến tạo một không gian mở. Chợ giống như con đường, dắt người ta bước vào thế giới quan của bản sắc văn hóa.

Mỗi một thân phận chợ cá biệt lại sẽ sống với một số phận riêng biệt mang tính bản địa. Đồng thời, nó vẫn hiển thị những dấu chỉ mang đặc điểm chung của một cái chợ phổ quát. Tóm lại, những cái chợ, khi soi mình trong lịch sử riêng, có phần bé mọn và ẩn danh, nó đang kể những câu chuyện nhỏ (tiểu tự sự) mang dấu ấn làng, hay một đôi làng. Nhưng chính ở đó, có thể, ta sẽ có cơ hội hiểu cái tổng thể từ những thân phận bé mọn.

Sống đời của chợ – là tựa sách biên khảo hiếm hoi kể chuyện về những con người ở chợ, về đời sống chợ về những chợ ở miền Bắc nước ta, Nguyễn Mạnh Tiến đã khéo léo dẫn dắt người đọc đến với từng ngóc ngách ở Chợ, đến với trung tâm văn hóa – kinh tế của vùng, phân tích kỹ càng sự hình thành chợ, cùng lịch sử những ngôi chợ, giúp người đọc có cái nhìn mới mẻ và toàn diện về Chợ – một hình ảnh quá đỗi quen thuộc trong tâm thức mỗi người.

Trịnh Dung

Vnwriter

Trải nghiệm viết lách, thỏa sức sáng tạo, tự viết nên quyển sách cuộc sống của bạn !

Trả lời

Yes No